تبلیغات
منادی

منادی
 


اگر زندگی پیامبر اسلام(ص) مورد دقت نظر واقع شود، مشاهده می شود كه «محبت و وحدت» نقش فوق العاده مهمی در عرصه دعوت آن حضرت و گسترش دین اسلام داشته است.خداوند متعال، پیامبر اكرم(ص) را پیامبر رحمت معرفی فرموده است و سراسر زندگی حضرت محمد(ص) سرشار از محبت به خداوند سبحان و بندگان او بوده است.

ورود پیامبر اكرم(ص) به مدینه همراه با عقد قراردادهایی بین گروه های گوناگون بود. این پیمان ها را می توان یكی از بارزترین شواهد بكارگیری محبت و وحدت اسلامی در جامعه آن زمان شمرد.پیمان نامه عمومی مدینه یكی از مهمترین این پیمان ها، اولین قراردادی بود كه بین پیامبر اسلام(ص) و طوایف و قبایل موجود یثرب بسته شد و بعضی آن را نخستین قانون اساسی مكتوب جهان دانسته اند.این تدبیر بهترین مقوله برای به وجود آوردن وحدت ملی و همبستگی دینی بود چرا كه وحدت میان قبایل درگیر، حقوق اجتماعی یهودیان و نیز مهاجران مسلمان را تضمین می كرد و از سوی دیگر، این پیمان ها مقدمات تشكیل یك وحدت سیاسی و حكومتی را فراهم می آورد.

به عنوان نمونه در مفاد قرارداد بین مسلمانان به روشنی قید شده بود كه مسلمین امت واحده ای جدای از دیگر مردم هستند. و ارتباطی بین مسلمانان و كافران نیست و فاصله ای بین مسلم و مسلم نباید باشد. اگرچه روح حاكم بر این پیمان ها همانا به كارگیری ابزار وحدت اسلامی در جهت راهبرد ارزشی پیامبراكرم(ص) در جامعه اسلامی است و از همین رو تمام موارد آن مصداق این امر قرار دارند كه به بعضی از آن موارد اشاره می كنیم.(1)

- مسلمین در برابر ظلم و تجاوز و توطئه و فساد باهم متحد خواهند بود.

- هیچ مؤمنی بدون اشاره سایر مؤمنان در جهاد فی سبیل الله صلح نمی كند و صلح جز برای همگان اجرا نخواهد شد.

پیامبر اكرم(ص) بین هر مهاجر و یكی از مردم مدینه (انصار) عقد برادری بست و در یك انگاره تاریخی حضرت علی(ع) را در دنیا و آخرت برادر خود خواند. «انه منی و أنا منه» به هر ترتیب این تصمیم داهیانه، كارآمدترین ابزار تحقق الفت فراگیر در جامعه آن زمان بود كه نشان از همه كوشش پیامبر برای پیدایش یك تعلق اجتماعی بالنده بر محور ایمان به خدا داشت.

- محبت الهی پایه تشكیل جامعه آرمانی جامعه مطلوب پیامبر اكرم(ص) نظامی است كه تمامی اعضای آن بر محور دیانت توحیدی، پیوند برادری با یكدیگر دارند و مكلف هستند آن را استوار نگه دارند تا خداوند عزیز حكیم نیز زمینه های الفت و وحدت دلها را (به قدرت خود) پایدار سازد و بدین سان پایه های تفاهم اجتماعی جامعه اسلامی محكم گردد: «و ان یریدوا و ان یخدعوك فان حسبك الله هوالذی ایدك بنصره و بالمؤمنین. و الف بین قلوبهم لو انفقت ما فی الارض جمیعاً ما الفت بین قلوبهم و لكن الله الف بینهم انه عزیز حكیم»(2)

الفت داد دلهای مؤمنان را دلهایی كه اگر تو با تمام ثروت روی زمین می خواستی الفت دهی، نمی توانستی، لكن خدا تألیف قلوب آنها كرد كه او بر هر كار، مقتدر و به اسرار امور داناست.» براساس مفاد آیات الهی اولاً بدون تحقق الفت اجتماعی نمی توان سخن از جامعه گفت ثانیاً تحقق این امر تنها به سمت خداست، ثالثاً مؤمنان نیز قادرند شرایط و زمینه های وحدت اجتماعی را فراهم آورند. كلام راستینی خداوند پیرامون مسأله برادری قبایل مدینه نیز گویاست: «و اعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرقوا و اذكروا نعمه الله علیكم اذ كنتم اعداء فألف بین قلوبكم فأصبحتم بنعمته اخواناً»(3)

(و همگی به رشته دین خدا چنگ زده و به راههای متفرق مدعیان دین ساز نروید، و به یاد آورید این نعمت بزرگ خدا را كه شما با هم دشمن بودید و خدا در دلهای شما الفت و مهربانی انداخت و به نعمت و لطف خدا، برادر دینی یكدیگر شدید.) جامعه آرمانی پیامبر اعظم(ص) كه در آن روح اخوت و برادری موج می زند، جامعه ای است كه در شدت بر كفار و رحمت به ایمان، حول یك محور، وحدت می یابند، یعنی «محمد رسول الله و الذین معه اشداء علی الكفار رحماء بینهم»(4)

(محمد فرستاده خداست و یاران او بر كافران، بسیار سخت دل و با یكدیگر بسیار مهربان و مشفق هستند) جامعه ای كه مانند پیكره ای واحد است و تمام افراد آن در ارتباطی وحدت بخش با یكدیگر پایدار می مانند و روح عشق و ایمان مذهبی در تار و پود آن جریان دارد. «مثل المؤمنین فی توادّهم و تراحمهم و تعاطفهم كمثل جسد واحد اذا اشتكی منه عضو تداعی له سائر الأعضاء بالسهر و الحمی»(5)

(مثل مؤمنان در دوستی و علقه به یكدیگر، مثل پیكری است كه چون عضو از آن به درد بیاید، باقی اعضا به تب و بی خوابی دچار می شوند.)

- بهره وری از ظرفیت های اجتماعی پیامبر(ص) با طرح پیمان برادری انصار و مهاجر، از ظرفیت خاص چارچوب اجتماعی جامعه عربی (كه حمایت از هم پیمانان خود بوده) در جهت اهداف تحقق امت واحد بهره برد و این موفقیت بارز پیامبراكرم(ص) نه تنها باعث تعجب افرادی چون ابوسفیان شد كه حتی آثار و پیامدهای این مساوات اسلامی تا مقدم داشتن اموال و دارایی ها نسبت به یكدیگر پیش رفت. به هرحال سراسر وقایع تاریخی اسلام گویای شواهدی است كه نقش پیامبراكرم را در جلوگیری از افتراق صفوف مسلمین و متقابلاً بهره بری ابزار وحدت اسلامی نشان می دهد و این دستور آشكار قرآن بود كه: «ولا تكونوا كالذین تفرقوا و اختلفوا...»(6) شما مسلمانان مانند مللی نباشید كه پس از آنكه آیات و ادله روشن از جانب خدا برای هدایت آنها آمد، باز راه تفرقه و اختلاف پیمودند...)

تلاش رسول معظم اسلام در ایجاد وحدت به اوج كوشش های ممكن می رسد و چون آرمان وحدت را یكی از رسالت های الهی بعثت خود می داند و رنج تفرق مؤمنان بر او گران می آید و سخت مهربان و هواخواه آنان است، سپس در این راه تمام توان خود را به كار می برد كه: «لقد جاءكم رسول من انفسكم عزیز علیه ما عنتم حریص علیكم بالمؤمنین رئوف رحیم»(7)

(به حقیقت پیغمبری از جنس شما برای هدایت خلق آمد كه از فرط محبت و نوع پروری، فقر و جهل و بدبختی شما بر او سخت است و بر آسایش و نجات شما بسیار حریص و بر مؤمنان رئوف و مهربان است.) و شاید به همین دلیل است كه خود می فرماید: «ما اوذی نبی مثل ما اوذیت»(8) (هیچ پیامبری مانند من آزار و اذیت نشد.) سازگاری و همدلی موضوع «اصلاح ذات البین» و سفارشات و موضع گیری های پیامبر اكرم(ص) پیرامون آن، در ردیف راهكارهای ایجاد برادری قرار می گیرد. به هر حال باید چنین نتیجه گرفت كه كوشش برای ایجاد حساسیت مشترك دینی و ملی از شاخص ترین راه حل های پیامبر اسلام(ص) در جهت تحقق وحدت اسلامی شمرده می شود.ایجاد چنین حس مشترك دینی و پیوستگی مذهبی واحد بین مومنان در كلام زیبایی منسوب به حضرت رسول(ص) كاملاً مشهود است كه: «المومنون كنفس واحده».

پیوند روح اخوت و برادری
- پیدایش تعلق اجتماعی: در نخستین سال ورود رسول اكرم(ص) به مدینه یكی از مهمترین ابتكارها و راهبردهای مهم حضرت در به كارگیری عامل وحدت دینی واقع تفوق به جای تفرق، رویداد دیگری كه در جریان جنگ احد شاهد آن بودیم دستوری است كه قرآن به پیامبر می دهد مبنی بر عدم ملامت عده ای از مسلمانان به خاطر فرار از جنگ و در برابر، بخشودن آنها و سعی در امیدوار ساختن و همكاری به گونه ای كه جذب جامعه اسلامی شوند و در مسیر اصلاح و تربیت روحی قرار گیرند.

رسول اكرم(ص) به گونه ای اختلاف زدایی می كند كه شكافی هرچند ناچیز در پیكره وحدت دینی مسلمین ایجاد نشود. چنان كه مورخان نقل كرده اند پیامبراكرم(ص) حتی برای گروهی هم كه در جنگ حاضر نبودند سهمی از غنیمت قرار می داد.می شود، یعنی پیوند (عقد) اخوت بین كلیه مسلمانان.این پیمان برادری همگانی تنها براساس نفی انگیزه های قومی و قبیله ای و بر محور حق و همكاری اجتماعی شكل گرفت چه این كه: «انما المومنون اخوه فاصلحوا بین اخویكم و اتقو الله لعلكم ترحمون» (بحقیقت مومنان همه برادر یكدیگرند، پس همیشه بین برادران خود صلح دهید و خدا ترس باشید، شاید كه مورد رحمت الهی قرار گیرید.) رسول خدا (ص) در یك مجلس عمومی می فرمودند: (دو تا دوتا برای خدا باهم برادر شوید.)

- هیچ مومنی بدون اشاره سایر مومنان در جهاد فی سبیل الله صلح نمی كند و صلح جز برای همگان اجرا نخواهد شد.

- تمامی گروهها (كه به جنگ مشغولند) به ترتیب وارد جنگ خواهند شد و جنگیدن به یك گروه (دومرتبه پشت سرهم) تحمیل نخواهد شد.

- «دمه الله» نسبت به همه افراد یكسان است.

- اگر اختلافی بین مسلمین بروز كرد، مرجع حل آن خدا و رسول خواهند بود.

- مسلمین، فرد مقروض و مدیونی را كه دین او سنگین است رها نخواهند ساخت بلكه او را كمك می كنند.

در قسمت دیگری از این عهدنامه تاریخی كه طرف خطاب آن یهودیان مدینه بودند، اموری پیش داوری شد كه توجه به مفاد آن حاكی از انگیزه تحقق وحدت ملی توسط پیامبر اكرم(ص) است:

- مسلمانان و یهودیان امت واحده اند و مانند یك ملت در مدینه زندگی خواهند كرد و هر یك دین خود را دارند.

- به یهودیان هم پیمان، همراهی و كمك خواهد شد و متقابلاً وقتی مسلمین آنها را به مصالحه می خوانند، یهودیان باید بپذیرند.

- مسلمین و یهود هر دو باید بر ضد كسانی كه با این قرارداد به مخاصمه برمی خیزند، مبارزه كنند.

- هر دو باید با یاری یكدیگر در برابر مهاجمان به یثرب بجنگند.

- هیچ كافری از ناحیه دو طرف اجیر نشود مگر این كه به مصلحت هر دو گروه باشد.

در خبری از ابوایوب است كه گفت، پیامبر(ص) فرمود: ای ابا ایوب تو را به صدقه ای راهنمایی كنم كه خداوند آن را دوست دارد گفت بله، پس رسول خدا فرمود: صلح و آشتی بین مردم هرگاه به فساد افتادند.(9)

و نیز نقل شده كه درباره آیه اخوت از پیامبر پرسش كردند، فرمود: مزد آن كس كه در برقراری آشتی میان مردمان بكوشد برابر مزد كسی است كه در راه خدا پیكار كند.(10)

بدین ترتیب یكی از این شیوه ها را در تصمیمی كه پیامبر اسلام(ص) مبنی بر «اصلاح ذات البین» در مورد تقسیم غنایم جنگ بدر می گیرد مشاهده می كنیم. قطعاً فقدان قانون خاص تقسیم غنایم و نیز عدم آمادگی تربیتی و اخلاقی مسلمانان آن دوره، عواملی بود تا در وحدت پویای جامعه اسلامی خلل ایجاد كند. از این رو پیامبر(ص) مأمور به اصلاح امور و حفظ یكپارچگی ملت می شود و مومنان ن یز موظف به رعایت همدلی و تبعیت از رسول خدا كه: «فاتقوالله و اصلحوا ذات بینكم و اطیعواالله و رسوله ان كنتم مومنین»(11) (از خدا بترسید و به صلح و رضایت در بین خود رفتار كرده و خدا و رسول را اطاعت كنید، اگر اهل ایمانید.)

رسول اكرم(ص) به گونه ای اختلاف زدایی می كند كه شكافی هرچند ناچیز در پیكره وحدت دینی مسلمین ایجاد نشود. چنان كه مورخان نقل كرده اند پیامبراكرم(ص) حتی برای گروهی هم كه در جنگ حاضر نبودند سهمی از غنیمت قرار می داد.(12)

جالب توجه است كه پیش از آغاز جنگ بدر، پیامبر خدا با وجود اعلام حمایت عده ای از مهاجران در انتظار اعلام رضایت انصار مبنی بر آمادگی جهاد و نبرد با دشمن است، چون محتوای قرارداد انصار با پیامبر درباره دفاع از حضرت در داخل شهر مدینه بود نه همراهی در جنگ های خارج، لذا پیش از حركت به دنبال رای و نظر انصار بود و پس از اطمینان از یاری آنان آماده جنگ می گردد. این امر در واقع نشان از اهتمام پیامبر (ص) به رعایت سنن اجتماعی و ملاحظه شرایط خاص سیاسی زمان دارد. (13)

تفوق به جای تفرق، رویداد دیگری كه در جریان جنگ احد شاهد آن بودیم دستوری است كه قرآن به پیامبر می دهد مبنی بر عدم ملامت عده ای از مسلمانان به خاطر فرار از جنگ و در برابر، بخشودن آنها و سعی در امیدوار ساختن و همكاری به گونه ای كه جذب جامعه اسلامی شوند و در مسیر اصلاح و تربیت روحی قرار گیرند.«فیما رحمه من الله لهم و لو كنت فظاً غلیظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم و استغفرلهم و شاورهم فی الامر...» (14)

(ای پیامبر، رحمت خدا تو را با خلق مهربان گردانید اگر تندخویی و سخت دل بودی، مردم از گرد تو متفرق می شدند و اگر به نادانی با تو بد كنند از آنان درگذر و از خداوند برای آنها طلب آمرزش كن و برای دلجویی آنها در كار جنگ با آنها مشورت كن.)

قطعاً یكی از ریشه های اصلی چنین تصمیم پسندیده ای، همخوانی با وحدت و یكپارچگی سیاسی امت اسلام بوده است تا از این طریق پیشاپیش زمینه افتراق بین گروههای مسلمان به علت طرد افرادی از مبارزین كه در جریان جنگ دچار خطا و تخلف شدند و سایر اقشار جامعه محو شود.در همین جنگ است كه به نقل تاریخی، جوان مسلمان ایرانی پس از وارد آوردن ضربه ای به افراد سپاه دشمن می گوید:«این ضربت را تحویل بگیر كه منم یك جوان ایرانی»، اما پیامبر (ص) او را مورد خطاب و عقاب قرار دادند كه چرا نمی گویی منم یك جوان انصاری؟؟! و منظور آن است كه به این وسیله هم، آهنگ برانگیخته شدن تعصبات قومی دیگر را خاموش و وحدت صفوف اسلام را حفظ كند و هم ملاك افتخار و ارزش را از محور قوم و نژاد و ملیت به دین و مكتب و ارزشهای توحیدی بازگرداند. بدین سان حضرت از هر عاملی برای نگهداری تفوق اجتماعی و جلوگیری از تفرق استفاده می كرد، حتی در جریان تخریب مسجد ضرار.

حفظ وفاق ملی سیاست پیامبر اكرم (ص) درباره ویران كردن مسجد ضرار دقیقاً به قصد ایجاد یك مانع موثر برای جلوگیری از ظهور شكاف سیاسی در جامعه اسلامی بود تا وفاق ملی آسیب نبیند.

پیامبر بزرگوار اسلام حتی در آخرین سفارشهای خود به امت اسلامی نیز چنین می فرماید:

(ای مردم همانا خون هایتان و اموالتان بر شما حرام است تا اینكه پروردگارتان را ملاقات نمائید مانند حرمت این روز و این ماه (ذی الحجه))

(ای مردم سخنم را گوش كنید و بیندیشید، بدانید هر مسلمانی برادر مسلمان دیگر است و همانا مسلمانان برادرند.) (15)

پی نوشت:
1- اولین قانون اساسی مكتوب در جهان، ص 64 و 55
2- قرآن كریم، سوره انفال، آیه 63 و .62
3- قرآن كریم، سوره آل عمران آیه 103
4- همان منبع سوره فتح، آیه 29
5- كنزالعمال، جلد 1 ص 149
6- قرآن كریم، سوره آل عمران، آیه 105
7- همان منبع، سوره توبه، آیه 128
8- بحارالانوار، ج 39 ص 56
9- كشف الاسرار وعده الابرار، ج 9 ص 271-267
10- دایره معارف تشیع، ج 1 ص 243
11- قرآن كریم، سوره انفال، آیه 1
21- تاریخ پیامبر اسلام، ص 272
31- محیط پیدایش اسلام، ص 147
41- قرآن كریم، سوره آل عمران، آیه 195
51- السیره النبویه، ج 4 ص 250

نسرین محمدی نسب-- روزنامه کیهان



طبقه بندی: مقالات،
برچسب ها: وحدت، سیره پیامبر، امت واحده، پرهیز از تفرقه، جامعه مطلوب، امام علی (ع)،
[ یکشنبه 18 مهر 1395 ] [ 10:58 ق.ظ ] [ بهانه بودن ] [ نظرات ]
درباره وبلاگ

بوی بهشت را با خود آورده ‏ای تا از جهنم دنیای ما، آرمان‏ شهر انسانیت بسازی و به آدمیان بیاموزی که «توحید»، بهترین معنای زندگی است.الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَعَجِّل فَرَجَهُم.
نظر سنجی
در عصر حاضر بیشتر به کدام سیره رحمت‌ للعالمین نیازمندیم؟





آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
آخرین بروز رسانی :